Այս ուսումնական շրջանում մենք անցել ենք շատ հետաքրքիր դասեր։ Նաև մենք անցել ենք բանաստեղծություներ և գրել ենք գործնական աշխատանքներ։ Ես բոլոր ֆլեշմոբերը, ես ամենից սիրում եմ ստեղծագործություներ գրել։ Ահա իմ հղումը 6-րդ դասարան մայրենի:
Սլավոնական լեզուներ, Սլավոնների լեզուները պատկանում են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին և հանդես են գալիս որպես ինքնուրույն լեզվաճյուղ։ սլավոնական լեզուներով խոսում են շուրջ 270 միլիոն մարդ (Կենտրոնական Եվրոպայից մինչև Խաղաղ օվկիանոսի ափերը)։ Առավել զանգվածային լեզուներն են՝ ռուսերենը (խոսողների թիվը՝ մոտ 154 մլն), լեհերենը (40 մլն), ուկրաիներենը (35 մլն)։ Առավել քիչ խոսողներ կան սլովակերենով (4, 2 մլն), մակեդոներենով (1, 15 մլն), սլովեներենով (2 մլն), կաշուբերենով (շուրջ 200 հազար)։ Հնագույն գրավոր հիշատակությունները վերաբերում են IX դարին (հին սլավոներեն), ապա՝ X–XI դարերին (ռուսերեն), XII–XIII դարերին (սլովեներեն, չեխերեն), XIII–XIV դարերին (ուկրաիներեն, լեհերեն են)։ Սլավոնական ժամանակակից գրական լեզուների կազմավորման ակունքները հասնում են XV–XVI դարերը, թեև դրանց զգալի մասի ձևավորումը ավարտվում է համեմատաբար ավելի ուշ՝ XVIII–XIX դարեր, իսկ մակեդոներենի ձևավորումը ավարտված էր արդեն IX դարի 40-ական թվականներին։ Սլավոնական լեզուները ներկայանում են 3 հիմնական ենթաճյուղով՝ արևելյան (ռուսերեն, ուկրաիններեն, բելառուսերեն), արևմտյան (լեհերեն՝ կաշուբերենի հետ, չեխերեն, սլովակերեն, սերբալուժիկերեն), հարավային (բուլղարերեն, սերբահորվաթերեն, սլովենեներեն, մակեդոներեն, հին սլավոներեն)։ Համեմատական սլավոնագիտությունը սրանց համար վերականգնել է մինչգրային լեզվավիճակ, որը կոչվում է ընդհանուր սլավոներեն կամ նախասլավոներեն։ Գրավոր ավանդված հնագույն լեզուն հին սլավոներենն է, որը նախապես մակեդոներեն խոսվածք էր և որը գրի է առնվել IX դարում։ Այն իբրև գրական լեզու (և ամենահինը) էական ազդեցություն է ՛գործել սլավոնական մյուս գրական լեզուների կազմավորման, մշակման ու զարգացման վրա, պաշտամունքային գործառությամբ երկար ժամանակ սպասարկել է քրիստոնեական եկեղեցուն, կոչվում է նաև եկեղեցասլավոնական, քանի որ այդ շրջանը համընկնում է բուլղարերենի կազմավորման հետ, երբեմն կոչվում են նաև հին բուլղարերեն։ Սլավոնական լեզուների մեծ մասը պաշտոնական ճանաչում ունի, ընդ որում, Հարավսլավիայում կա երեք պաշտոնական լեզու (սերբա- հորվաթերեն, սլովեներեն, մակեդոներեն)։ Մի մասը գործածում է լատինագիր այբուբեն (արևմտյան սլավոնական խումբը, սլովեներենը), մյուսը՝ սլավոնագիր (արևելյան խումբը, բուլղարերենը, մակեդոներենը), իսկ սերբահորվաթերենի համար գործածվում են երկուսն էլ։ Հին սլավոներենի համար գործածվել են կիրիլիցա ու գլագոլիցա գրատեսակները։ ժամանակակից սլավոնական գրատեսակները, այդ թվում և ռուսերենը, գիրը, կիրիլիցայի տարբեր զարգացումներն են։ Իր հասարակական դերով ու գործառությամբ սլավոնական լեզուներում մեծ կշիռ ունի ռուսերենը․ այն արդեն միշազգային ճանաչում ստացած լեզու է։ Մեծ է նրա դերը նաև մյուս սլավոնական գրական լեզուների զարգացման ու հարստացման գործում։ Կառուցվածքային պլանում սլավոնական լեզուներին բնորոշ է հնչույթային հարուստ համակարգը, շեշտը հիմնականում ուժային է․ առանձին լեզուներում (սլովեներեն, սերբահորվաթերեն)՝ արտաշնչական երաժշտական է, հիմնականում արևելյան, մասամբ և հարավային խմբում՝ փոփոխական, որոշ լեզուներում՝ կայուն (հիմնականում արևմտյան խմբում)։ Սլովակերենում, կաշուբերենում, սլովեներենում, սերբահորվաթերենում և այլ լեզուներում կան երկար ու կարճ ձայնավորներ, սլովեներենում՝ փակ և բաց տարբերակներ, լեհերենում՝ նաև ռնգայիններ։ Մեծ մասը (բացի բուլղարերենից և սլովեներենից) զանազանում է բաղաձայնների փափուկ և կոշտ տեսակներ։ Ընդհանուր սլավաներենը ուշ շրջանում փակ վանկեր չի ճանաչել։ Թույլ ձայնավորների անկումը, որն իր ավարտին է հասել մեր հազարամյակի սկզբներին, հանգեցրել է դրանց գոյացմանը առանձին դիրքերում։ ժառանգորդաբար պահպանվել են փափուկ ձայնավորները․ որոշ լեզուներում փափկացում է գոյացել նաև առաջնային շարքի ձայնավորներից առաջ։ Անվանական ձևակազմության մեջ հարուստ դրսևորումներ ունեն հոլովի ու սեռի կարգերը (բուլղարերեն և մակեդոներեն հետևում են վերլուծական հոլովակազմությանը)։ Բուլղարերենում և մակեդոներենում կան ետադաս հոդեր։ Երկակի թվի մնացորդները առկա են կաշուբերենում, սլովեներենում, սերբալուժիկերենում։ Թվականը իբրև ինքնուրույն խոսքի մաս ձևավորվել է ետհինսլավոնական շրջանում։ Նոր խոսքի մաս է նաև դերբայական մակբայը։ Սլավոնական լեզուները հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում ավելի մոտ են կանգնած բալթյան ճյուղին, երբեմն այդ խմբերը առնվում են միասին՝ իբրև բալթիկ-սլավոնական ճյուղ։
I.Read the text and complete the information from the text.(2-0.2p)
Hello! My name is Ani Hakobyan. I am 12 years old. I am from Gyumri, Armenia, but now I live in Yerevan. I study at School N57 named after Vardges Petrosyan. I live in a flat with my parents and my little sister. Her name is Sona and she is 8 years old. I have got many friends, but my best friend is Lilit. I am tall and slim. I have long fair hair and green eyes. My favourite sport is swimming and my favourite food is dolma.
• Name: Ani
• Surname: Hakobyan
• Age: 12 years old
• Country /City: Armenia, Yerevan | from Gyumri
• School: School N57 named after Vardges Petrosyan
• Family: Parents and little sister Sona 8 years old
• Hair: long fair
• Eyes: Green
• Favourite sport: Swimming
• Favourite food: Dolma
II. Add the correct suffix (-y, -able, -ful, -ing) to the base word to complete each sentence.(2-0.4p)
1. The flowers are colourful in the garden. (colour)
2. This puzzle is very enjoy enjoyable.. (enjoy)
3. The weather is windy, so let’s go for a walk. (wind)
4. He is a careful student who always does his homework. (care)
5. She is busy drawing a picture for her art class. (draw)
III. Match the words with their definitions.(2-0.4p)
1.Neighborhood a) help
2.To spend time b) to put things into groups
3. To sort c) an area of a town or city
4. To recycle d) to pass time
5. Support e)to use paper or/and glass again to make something
1-c 2-d 3-b 4-e 5-a
IV. Find 4 adjectives in the text and write the three degrees of comparison in the table below.(2-0.5p)
Մարդիկ բոլոր ժամանակներում հետաքրքրվել են իրենց ընտանիքի, տոհմի, ազգի ծագումով։ 17-19-րդ դարերում ժողովուրդների և նրանց լեզուների ծագման հարցը դարձել էր լուրջ ուսումնասիրության առարկա։ Պարզվեց, որ կան այնպիսի լեզուների խմբեր, որոնք հազարամյակներ առաջ եղել են մեկ մայր լեզվի ճյուղեր։ Գիտնականները ցեղակից լեզուների այդպիսի խումբն անվանում են լեզվաընտանիք, իսկ իսկ դրա մայր լեզուն՝ նախալեզու։ Մայր լեզվով խոսողները կոչվեցին մայր ժողովուրդ, իսկ նրա զբաղեցրած սկզբնական տարածքը՝ նախահայրենիք։ Աշխարհի լեզուները դասակարգվում են հետևյալ լեզվաընտանիքների մեջ՝ հնդեվրոպական, սեմական, աֆրիկյան և այլն։ Հայերը պատկանում են աշխարհի ամենաբազմանդամ լեզվաընտանիքին։ Այն կոչվում է հնդեվրոպական, քանի որ այդ լեզվաընտանիքի լեզուները գործածվել են Հնդկաստանից մինչև Եվրոպա։ Գիտնականները պարզել են, որ հնդեվրոպական նախահայրենիքը եղել է Հայկական լեռնաշխարհը։ Հնդեվրոպական լեզուներով խոսող ցեղերը ժամանակին իրենց նախահայրենիքից շարժվել են դեպի ապագա հայրենիքները։ Այստեղ բնակվող ցողերից ավելի ուժեղ, կենսունակ և կազմակերպված լինելով՝ նրանք տեղացիներին են փոխանցել իրենց լեզուները և միավորվելով կազմել են տարբեր ժողովուրդներ։ Հնդեվրոպական մայր լեզվից են առաջացել, այսինքն՝ հայերենին ցեղակից լեզուներից են անգլերենը, ֆրանսերենը, գերմաներենը, իսպաներենը, իտալերենը, ռուսերենը, հնդկերենը, պասկերենը և բազմաթիվ այլ լեզուներ։ Այդ լեզուներով խոսողների ընդհանուր թիվն աշխարհում այսօր անցնում է 3 միլիարդից։ Հայրերը միակ հնդեվրոպական ժողովուրդն են, որի ծագումն ու կազմավորումը տեղի են ունեցել Հայկական լեռնաշխարհում՝ հնդեվրոպական նախահայրենիքի տարածքում։ Հետևաբար հայերը Հայկական լեռնաշխարհի բնիկ տերերն ու ժառանգորդներն են։ Հնդեվրոպական ընտանիքի լեզուները բաժանված են խմբերի, ենթախմբերի, ճյուղերի: Դրանցից ամենակարևորներն են.
Հնդկական խումբ (բենգալերեն, ուրդու, հինդի, գնչուներ, մահացած լեզուներ սանսկրիտ և պրակրիտ)։ Իրանական խումբ (պարսկերեն, աֆղանական, քրդերեն, տաջիկական, օսերեն, մեռած լեզու սկյութ)։ Բալթյան խումբ (լիտվերեն, լատվիերեն, լատգալերեն, մահացած պրուսներ)։ Գերմանական խումբ (շվեդերեն, նորվեգերեն, իսլանդերեն, անգլերեն, գերմաներեն, հոլանդերեն, մեռած լեզուներ վիզիգոթերեն, օստրոգոթերեն)։ Ռոմանական խումբ (ֆրանսերեն, իտալերեն, իսպաներեն, պորտուգալերեն, մոլդովերեն, ռումիներեն, լատիներեն մահացած լեզուներով)։ Կելտական խումբ (իռլանդերեն, շոտլանդերեն, բրետոներեն, մահացած լեզվի գոլիշ) և այլն: Հայերենը՝ հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ինքնուրույն ճյուղ է:
Գերմանացի լեզվաբան Հայնրիխ Հյուբշմանը 1875 թվականին հրատարակված «Հայերենի դիրքը հնդեվրոպական լեզուների շարքում» հոդվածում ապացուցում է, որ հայերենը հնդեվրոպական լեզուների մեջ ինքնուրույն լեզվաճյուղ է, իսկ պարսկերենի և հնագույն այլ լեզուների հետ ունեցած ընդհանրությունները (հիմնականում բառապաշարային) ոչ թե ծագմամբ են պայմանավորված, այլ հետագա շրջանի փոխառություններ են։ Նաև մինչ այսօր այս տեսակետը համարվում է ճիշտ, և հայերենը շարունակում է իր տեղը զբաղեցնել այդ լեզվաընտանիքում։
Հարցեր և առաջադրանքներ
1․ Ի՞նչ է կոչվում լեզվաընտանիք։ Լեզվաընտանիք է կոչվում լեզուների այն խումբը, որոնք առաջացել են մեկ ընդհանուր նախալեզվից և ժամանակի ընթացքում զարգացել են տարբեր ուղղություններով։ 2․ Աշխարհի լեզուները ի՞նչ լեզվաընտանիքների են դասակարգվում։ 3․Ո՞ր լեզվաընտանիքին է պատկանում հայերենը։ Հայերենը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին և այդ ընտանիքի առանձին ճյուղ է՝ ոչ մի այլ լեզվի հետ անմիջական ենթաճյուղ չկազմելով։ 4․ Ո՞րն է համարվում հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի նախահայրենիքը։ Լեզվաբանների մեծ մասը հնդեվրոպական նախալեզվի հայրենիքը համարում է: 5․ Համացանցի օգնությամբ տեղեկություններ հավաքել այլ լեզվաընտանիքների մասին։
Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքը աշխարհում ամենատարածված լեզվաընտանիքն է։ Ներկայացված է երկրագնդի բոլոր բնակեցված մայրցամաքներում։ Լեզվակիրների թիվը գերազանցում է 2,5 միլիարդը։ Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքը աշխարհի ամենից ավելի լավ ուսումնասիրված ամենաբազմալեզու լեզվաընտանիքներից մեկն է։ Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի լեզուներով խոսող ժողովուրդները տարածված են Եվրոպայի մեծ մասում, ինչպես և Ասիայի, Աֆրիկայի, Ամերիկայի, Ավստրալիայի և Օվկիանիայի զգալի մասում։ Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքը բաժանվում է 12 ճյուղի։ Հնդկական ճյուղ, իրանական ճյուղ, սլավոնական լեզուներ, հայերեն, կելտական ճյուղ, ռոմանական ճյուղ, գերմանական լեզուներ, բալթիկ լեզուներ, ալբաներեն և հունարեն։
Որոշել էինք շրջագայել հավանել ուշադրության արժանի հինավուրցավանդությունները ուսումնասիրել իմ հայրենի լեռնաշխարհի հիացմունք պարգևող պատմական հուշարձանները ճարտարապետական կոթողները։
Շրջում էինք ձիերով հաղթահարում լեռնաշղթաների հոգնություն պատճառող բնական խոչընդոտները անցնում անդնդախոր ձորերով։ Ձիրեին ազատ արձակելով նստում էինք բարձունքների վրա ակնապի
նայում հազիվհազ նշմարվող օձագալար արահետներին դիտում բացատները որտեղ լուսնկա գիշերներին կատարներն էին խայտում արջերն էին մրթմրթում գնում իրենց որդերը։ Ահա փոքրիկ լիճը ալիքների բեկբեկուն արփիափայլով աչքի պես վճիտ տեղաբնակները լոռեցուն հատուկ չափազանցությամբ Ծովեր են անվանել այն։ Պատահում էր երբ գիշերը վրա էր հասնում ճանապարհը վստահում էինք ձիերին։ Սմբակերի թափից պոկվում էին քարեր ու գլորվում և անտառը լցվում էր ահասարսուռ արձագանքներով։
3. Կարդա՛, իմացի՛ր, ապա լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը:
Հինավուրց ավանդությունն ասում է, թե շատ տարիներ առաջ, երբ մարդիկ մեհենական սուրբ կրակի՝ ատրուշանի առջև ջերմեռանդորեն զոհեր էին մատուցում հեթանոս աստվածներին, Հայոց աշխարհի Բզնունյաց ծովում (այսպես էր կոչվում Վանա լիճը) դեռ ոչ մի կղզի չկար: Օրերից մի օր վիշապաքաղ Վահագն աստվածն իր սիրելիի՝ չքնաղատես Աստղիկի հետ նավակով զբոսնում էր ծովի վրա: Վաղորդյան զեփյուռը քնքշորեն խաղում էր պաղպաջուն ալիքների հետ: Զմայլված երկնակամկառ ժայռերով շրջապատված ալկետ ծովակի գեղեցկությամբ՝ դիցուհին ափսոսում է, որ ծովը հանգստավայր չունի: Եվ հրավարս, բոցամորուս Վահագնը բարձրանում է Հայկական պարի կատարները, վիթխարի ժայռաբեկորներ պոկում և նետում ծովի ալիքների մեջ: Առաջանում են Աղթամար, Կտուց և Լիմ կղզիները: Նրբագեղ դիցուհին պահանջում է, որ այդ կղզիներից մեկի վրա կառուցվի աշխարհի ամենաշքեղ տաճարը՝ որպես առհավատչյա իրենց անշեջ սիրո: Վահագնը գործի է դնում իր աստվածային քանքարը, և արփիաշող Աղթամար կղզու վրա բարձրանում է Վահեվահյան անձեռակերտ մեհյան-տաճարը: «Գեղեցիկ է, բայց ամենագեղեցիկը չէ»,- ասում է քմահաճ դիցուհին և հեռանում՝ դեմքը խոժոռած:
Անցնում են դարեր: Վասպուրականի թագավոր Գագիկ Արծրունու կարգադրությամբ և հնչակավոր վարպետ Մանվելի գլխավորությամբ գործի են անցնում վեց հազար վարպետներ՝ անթիվ-անհամար օրհնականներով: Եվ վեց-յոթ երկար ու ձիգ տարիների ընթացքում վեր է խոյանում Աղթամարի գեղաշուք տաճարը:
Այս ուսումնական շրջանում մենք սովորել ենք Կոորդինատային հարթություն, Ամբողջ թվերի բաժանումը, Ամբողջ թվերի հանում, Ամբողջ թվերի գումարում, Ամբողջ թվերի բազմապատկում և այլն։ Նաև մենք կատարում ենք ֆլեշմոբեր որոնք ես ամբողջությամբ կատարել եմ։
2․ Ինչո՞ւ է կարևոր քիմիան մարդու առօրյա կյանքում։ Բերե՛ք 2 օրինակ։
Քիմիան կարևոր է մարդու առօրյա կյանքում, որովհետև այն բացատրում է, թե ինչպես են նյութերը փոխազդում և ինչպիսի օգտակար հատկություններ ունեն։ Սնունդ և եփում:
3․ Ի՞նչ է նյութը: Բերե՛ք նյութերի և առարկաների 2-ական օրինակ՝ ցույց տալով տարբերությունը։
Նյութը այն ամենն է, ինչ ունի զանգված և զբաղեցնում է տարածություն։ Այն կազմված է մասնիկներից ատոմներից և մոլեկուլներից և կարող է լինել տարբեր վիճակներում՝ պինդ, հեղուկ և գազային։
Նյութեր
Ջուր – հեղուկ նյութ
Երկաթ – պինդ մետաղ
4․ Որո՞նք են նյութի ագրեգատային վիճակները: Ինչպե՞ս կարելի է նյութը մի վիճակից մյուսը փոխակերպել։
Նյութը լինում է հեղուկ, պինդ, և գազային:
Նյութի վիճակը փոխվում է ջերմաստիճանի և ճնշման փոփոխության արդյունքում:
5․ Ի՞նչ է քիմիական տարրը: Բերե՛ք տարրի 2 օրինակ։
Քիմիական տարրը այն պարզ նյութն է, որը կազմված է միայն նույն տեսակի ատոմներից:
Օրինակներ
Ամլածին – գազ է, անհրաժեշտ է շնչառության համար։
Երկաթ – մետաղ է, օգտագործվում է շինարարության և տեխնիկայի մեջ։
6․Ի՞նչ է այրումը քիմիական տեսանկյունից։ Ո՞ր քիմիական նյութի հետ է միանում այրվող նյութը։
Այրումը քիմիական ռեակցիա է, որը տեղի է ունենում, երբ նյութը արագորեն միանում է թթվածնի հետ։
Այրվող նյութը հիմնականում միանում է թթվածնի հետ։
7․ Ո՞րն է շմոլ գազը (CO)։ Ե՞րբ է այն առաջանում, և ինչո՞ւ է վտանգավոր։
Շմոլ գազը կամ ածխածնի մոնօքսիդը գազ է, որը կազմված է մեկ ածխածնի և մեկ թթվածնի ատոմից։
Շմոլ գազը առաջանում է վառելիքի թերի այրման ժամանակ, երբ թթվածինը բավարար չէ ամբողջական այրման համար։
8․ Ինչպե՞ս կարելի է բաժանել հետևյալ խառնուրդները.
Աղը՝ ջրից։
Ավազը՝ ջրից։
Աղը (NaCl) ջրում լուծվում է, ուստի այն լուծույթ է։
Ավազը ջրում չի լուծվում, ուստի դա կախույթ է։
9․ Ի՞նչ է լուծույթը։ Բերե՛ք լուծույթի մեկ օրինակ։
Լուծույթը համասեռ խառնուրդ է, որը ստացվում է, երբ որևէ նյութ լուծվող հավասարաչափ տարածվում է մեկ այլ նյութի լուծիչի մեջ։
Օրինակ, Աղաջուր
10․ Ո՞ր ուսումնական նյութը կառանձնացնեիր, որը քեզ ավելի հետաքրքրեց և համարում ես ամենակարևորը։